Phân biệt cùm xoay và cùm chết giàn giáo: cấu tạo, tải trọng và vị trí lắp

Đổ một bao cùm giàn giáo ra sàn, thợ mới vào nghề thường thấy chúng giống hệt nhau: hai miệng kẹp, hai bu lông, hai đai ốc. Cầm lên lắc thử mới thấy có chiếc cứng đơ, có chiếc hai nửa xoay lỏng quanh nhau. Phân biệt cùm xoay và cùm chết là việc phải làm trước khi lắp, vì bắt nhầm loại vào mối nối chịu lực thì cả hệ giáo mất ổn định. Kim Khí Tiến Thành giải đáp ngay sau đây.

Cùm chết giàn giáo là gì

Cùm chết là loại khóa nối hai ống thép vuông góc với nhau. Hai miệng kẹp của nó nằm trên cùng một thân, lệch nhau đúng 90 độ và không xoay được. Thợ còn gọi nó là cùm cố định, cùm vuông hay khóa giáo tĩnh. Tài liệu tiếng Anh ghi là right angle coupler hoặc double coupler.

Mỗi miệng kẹp có một nắp bản lề và một bu lông chữ T. Thợ đặt ống vào, gập nắp lại rồi siết đai ốc. Khi cả hai miệng đã siết, hai ống bị khóa cứng thành một góc vuông.

Vì giữ được góc, cùm chết là chi tiết chịu lực chính của giàn giáo ống rời. Nó nối cột đứng với gióng dọc, tức là chỗ truyền tải từ sàn xuống cột. Trên web của Tiến Thành, loại này nằm ở trang khóa giàn giáo cố định với các quy cách 49 x 49, 42 x 49 và 49 x 60 mm.

Cùm chết khóa hai ống thành một góc vuông cố định. Ảnh: Ricce, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

Cấu tạo cùm xoay và góc nối ống

Cùm xoay cũng có hai miệng kẹp, nhưng hai miệng là hai nửa rời, nối với nhau bằng một chốt trục ở giữa. Nhờ chốt này, hai nửa xoay tròn 360 độ quanh nhau. Tên tiếng Anh của nó là swivel coupler.

Hai ống bắt vào cùm xoay có thể tạo với nhau một góc bất kỳ: 30 độ, 45 độ, 60 độ hay song song. Đó là lý do nó còn được gọi là khóa giáo xoay.

Cùm xoay giàn giáo tại Tiến Thành làm từ thép Q235, dùng cho ống phi 42 đến phi 49, bu lông D12 hoặc D14, sản xuất theo tiêu chuẩn BS 1139.

Đổi lại sự linh hoạt, cùm xoay không giữ được góc. Nó chỉ truyền lực dọc theo ống, không chống được việc hai ống xoay quanh nhau. Đây là điểm cốt lõi để phân biệt cùm xoay và cùm chết.

Hai nửa của cùm xoay nối với nhau bằng chốt trục, xoay được 360 độ

Phân biệt cùm xoay và cùm chết qua bảng so sánh

Bảng sau gom các điểm khác nhau giữa khóa giáo xoay và khóa giáo tĩnh.

Cách nhận nhanh nhất ngoài công trường là cầm hai miệng kẹp vặn ngược chiều nhau. Xoay được là cùm xoay, cứng đơ là cùm chết.

Khác biệt chính giữa hai loại là khả năng giữ góc và vị trí lắp trên hệ giáo

Tải trọng của cùm giàn giáo: đọc đúng con số kN

Trên catalogue cùm thường có ba nhóm con số dễ lẫn vào nhau.

Nhóm thứ nhất là lực thử nghiệm. Tiêu chuẩn EN 74 yêu cầu cùm chết khi thử không trượt dưới 10 kN với cấp A và 15 kN với cấp B. Đây là số đo trong phòng thí nghiệm, không phải tải được phép dùng.

Nhóm thứ hai là tải làm việc an toàn. Hướng dẫn thiết kế giàn giáo của Anh lấy 6,1 kN cho cùm cấp A và 9,1 kN cho cấp B. Ở Việt Nam, TCVN 13662:2023 cho 6,25 kN, khoảng 640 kg, cho cả khóa vuông góc và khóa xoay.

Nhóm thứ ba là tải của các loại khóa phụ. Khóa tai heo đỡ ván sàn chỉ có tải làm việc 0,59 kN, khoảng 60 kg. Loại này không bao giờ dùng thay cùm chết.

Các con số trên áp dụng cho cùm thép rèn hoặc thép dập đạt chuẩn, bắt trên ống phi 48,3 mm. Khi mua hàng, bạn hỏi người bán cùm thuộc loại dập hay rèn, thép dày bao nhiêu và có phiếu thử tải hay không. Như vậy, khi phân biệt cùm xoay và cùm chết, tải trọng gần như không khác nhau, chỗ khác nằm ở khả năng giữ góc.

Phân biệt cùm xoay và cùm chết theo vị trí lắp

Mối nối nào cần giữ góc vuông và truyền tải đứng thì dùng cùm chết. Đó là chỗ cột gặp gióng dọc, chỗ ống neo bắt vào cột hoặc gióng, chỗ trụ lan can bắt vào khung. TCVN 13662:2023 yêu cầu ống neo cố định vào hai cột hoặc hai gióng dọc bằng khóa 90 độ.

Vậy cùm xoay dùng khi nào? Khi hai ống gặp nhau ở góc xiên. Giằng chéo mặt trước của giàn giáo đặt nghiêng 40 đến 50 độ và bắt vào cột bằng khóa xoay. Giằng chéo ở góc, ống chống xiên, tay vịn cầu thang cũng dùng loại này.

Hai lỗi hay gặp là dùng ngược. Bắt cùm xoay vào mối nối cột với gióng thì khung giáo không còn cứng, lắc được như khớp bản lề. Còn cố ép cùm chết vào ống xiên thì miệng kẹp không ôm hết ống, siết bao nhiêu cũng trượt.

Thứ tự lắp từng bộ phận của cả hệ giáo có trong bài quy trình lắp dựng giàn giáo khung.

Cùm chết nằm ở các mối nối vuông góc, cùm xoay nằm trên ống giằng chéo

Lực siết bu lông và cách kiểm tra cùm cũ

Cùm giữ ống bằng ma sát, nên lực siết quyết định tải trượt. Tiêu chuẩn EN 74 để nhà sản xuất công bố mô men siết trong khoảng 40 đến 80 Nm. Với đai ốc dùng cờ lê 22 mm, mức thường dùng là 50 Nm.

Siết non thì cùm trượt. Siết quá tay cũng hỏng. Súng siết bu lông có thể vượt 100 Nm, đủ làm giãn ren và nứt nắp kẹp. Thợ nên dùng cờ lê giàn giáo và siết bằng tay.

Dù đã phân biệt cùm xoay và cùm chết đúng, cùm cũ vẫn phải kiểm tra trước khi lắp. Cùm là vật tư luân chuyển, dùng đi dùng lại qua nhiều công trình. Trước mỗi đợt lắp, bạn kiểm tra năm điểm sau và loại bỏ chiếc nào không đạt:

• Thân và nắp kẹp không nứt, không bị bẻ cong.
• Ren bu lông còn sắc, đai ốc vặn trơn tay đến hết ren.
• Bu lông chữ T không cong, đầu T còn nằm khít trong rãnh.
• Chốt trục của cùm xoay không rơ, không mòn lệch.
• Lớp mạ không gỉ rỗ ăn vào thân.

Sau mỗi công trình, cùm nên được chải sạch vữa và tra dầu vào ren trước khi cất kho.

Năm điểm cần kiểm tra trên cùm giàn giáo đã qua sử dụng

Kim Khí Tiến Thành, đơn vị cung cấp cùm xoay và khóa giáo tĩnh

Kim Khí Tiến Thành tại Phú Mỹ, Bà Rịa Vũng Tàu cung cấp cả hai loại, thép mạ kẽm chống gỉ, cho ống phi 42 đến phi 49. Giá tham khảo trên web, tùy độ dày và số lượng: khóa giáo xoay từ 15.000 đến 27.000 đồng một cái, khóa giáo tĩnh phi 42 đến phi 49 khoảng 30.000 đến 32.000 đồng một chiếc.

Quý khách chưa rõ cách phân biệt cùm xoay và cùm chết cho hệ giáo của mình chỉ cần gửi bản vẽ hoặc số lượng ống, bộ phận kinh doanh sẽ tính giúp số cùm mỗi loại và báo giá trong ngày. Gọi hotline 0933 937 577 hoặc liên hệ ngay để được tư vấn.

Câu hỏi thường gặp khi phân biệt cùm xoay và cùm chết

Cùm xoay có thay được cùm chết không?

Không. Cùm xoay không giữ được góc vuông nên không dùng cho mối nối cột với gióng dọc. Nó chỉ dùng cho giằng chéo và các mối nối xiên.

Một cùm giàn giáo chịu được bao nhiêu kg?

TCVN 13662:2023 cho tải trọng làm việc an toàn 6,25 kN, khoảng 640 kg theo phương trượt dọc ống, với cả khóa vuông góc và khóa xoay đạt chuẩn.

Siết cùm giàn giáo bao nhiêu Nm?

Theo EN 74, mô men siết do nhà sản xuất công bố, nằm trong khoảng 40 đến 80 Nm. Đai ốc dùng cờ lê 22 mm thường siết 50 Nm.

Giằng chéo giàn giáo dùng cùm gì?

Dùng cùm xoay. Giằng chéo mặt trước đặt nghiêng 40 đến 50 độ và bắt vào cột bằng khóa xoay theo TCVN 13662:2023.

Cùm giàn giáo cũ có dùng lại được không?

Được, nếu thân không nứt, không cong, ren bu lông còn tốt và chốt trục không rơ. Chiếc nào nứt hoặc trờn ren phải loại bỏ.